Khi xây dựng báo cáo phát triển bền vững hoặc chiến lược ESG, nhiều doanh nghiệp bắt đầu bằng một danh sách chủ đề có sẵn, sau đó gửi khảo sát để các bên liên quan chấm điểm. Cách làm này thuận tiện nhưng dễ biến đánh giá trọng yếu thành thủ tục thu thập ý kiến, trong khi chưa phản ánh đầy đủ những tác động thực tế của doanh nghiệp đối với môi trường và xã hội.
Chất lượng của đánh giá trọng yếu ESG phụ thuộc vào việc doanh nghiệp hiểu những tác động đang hoặc có thể phát sinh trong hoạt động và chuỗi giá trị, ai đang hoặc có thể chịu ảnh hưởng và mức độ đáng kể của các tác động đó. Nếu áp dụng cách tiếp cận trọng yếu kép, doanh nghiệp cần phân tích thêm những rủi ro và cơ hội tài chính liên quan đến các vấn đề bền vững. Vì vậy, gắn kết các bên liên quan (stakeholder engagement) không chỉ nhằm hoàn thiện báo cáo, mà còn cung cấp thông tin giúp doanh nghiệp nhận diện, đánh giá và ưu tiên đúng các vấn đề ESG.
Gắn kết các bên liên quan là gì?
Theo GRI, các bên liên quan (stakeholders) là những cá nhân hoặc nhóm có lợi ích bị ảnh hưởng hoặc có thể bị ảnh hưởng bởi hoạt động của doanh nghiệp.
ESRS sử dụng khái niệm rộng hơn, bao gồm những bên có thể ảnh hưởng hoặc bị ảnh hưởng bởi doanh nghiệp. Trong đánh giá trọng yếu, ESRS phân biệt hai nhóm chính:
- Các bên liên quan bị ảnh hưởng: những cá nhân hoặc nhóm đang hoặc có thể chịu tác động tích cực hoặc tiêu cực từ hoạt động và các mối quan hệ kinh doanh của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị;
- Người sử dụng báo cáo phát triển bền vững: như nhà đầu tư, bên cho vay, chủ nợ, đối tác kinh doanh, tổ chức xã hội và cơ quan quản lý.
Tùy theo ngành, địa bàn và mô hình kinh doanh, các bên liên quan có thể gồm:
- Cổ đông, nhà đầu tư;
- Người lao động và tổ chức đại diện người lao động;
- Khách hàng, người tiêu dùng;
- Nhà cung cấp và đối tác kinh doanh;
- Ngân hàng, bên cho vay và chủ nợ;
- Cơ quan quản lý nhà nước;
- Cộng đồng địa phương và các tổ chức xã hội;
- Các nhóm dễ bị tổn thương hoặc có nguy cơ chịu ảnh hưởng đáng kể.
Gắn kết các bên liên quan là quá trình doanh nghiệp xác định đối tượng cần tiếp cận; thu thập, phân tích và phản hồi ý kiến; sau đó sử dụng kết quả trong quản trị và ra quyết định. Hoạt động này có thể được thực hiện qua khảo sát, phỏng vấn, thảo luận nhóm, đối thoại lao động, tham vấn cộng đồng, gặp gỡ nhà đầu tư hoặc phân tích dữ liệu từ cơ chế khiếu nại.
Điểm cốt lõi không nằm ở số lượng người tham gia, mà ở việc doanh nghiệp có tiếp cận đúng đối tượng, đặt đúng câu hỏi và sử dụng thông tin thu được một cách thực chất hay không.
Các cách tiếp cận trọng yếu cần được phân biệt
Vai trò của các bên liên quan phụ thuộc vào khuôn khổ doanh nghiệp áp dụng:
- GRI tập trung vào những tác động đáng kể nhất của doanh nghiệp đối với nền kinh tế, môi trường và con người, bao gồm quyền con người;
- ESRS áp dụng trọng yếu kép, gồm trọng yếu tác động và trọng yếu tài chính;
- Khung Báo cáo Tích hợp (<IR>) tập trung vào những vấn đề ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tạo giá trị của tổ chức trong ngắn, trung và dài hạn.
Các cách tiếp cận này có liên hệ nhưng không đồng nhất. Vì vậy, doanh nghiệp cần xác định rõ mục tiêu và khuôn khổ áp dụng trước khi thiết kế quy trình đánh giá trọng yếu và gắn kết các bên liên quan.
Vì sao gắn kết các bên liên quan đóng vai trò quan trọng trong đánh giá trọng yếu ESG?
Nhận diện những tác động chưa xuất hiện trong dữ liệu nội bộ
Hệ thống nội bộ thường ghi nhận tốt các vấn đề đã được đo lường, nhưng nhiều tác động ESG nằm ngoài phạm vi vận hành trực tiếp, như điều kiện làm việc tại nhà cung cấp hoặc ảnh hưởng của việc khai thác nước đối với cộng đồng. Đối thoại với người chịu ảnh hưởng và chuyên gia giúp doanh nghiệp phát hiện những “điểm mù” này.
Đánh giá đúng mức độ nghiêm trọng và bối cảnh
Cùng một chỉ số có thể mang ý nghĩa khác nhau tùy bối cảnh. Lượng nước khai thác không lớn vẫn có thể trọng yếu tại khu vực khan hiếm nước; một sự cố ít xảy ra vẫn cần ưu tiên nếu hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
Quan điểm của người chịu ảnh hưởng giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn quy mô và phạm vi của tác động. Đối với tác động tiêu cực, doanh nghiệp cần xem xét thêm mức độ khó khắc phục; đối với tác động tiềm tàng, cần đánh giá cả khả năng xảy ra.
Kết nối trọng yếu tác động và trọng yếu tài chính
Theo cách tiếp cận trọng yếu kép của ESRS, doanh nghiệp xem xét hai chiều:
- Trọng yếu tác động: doanh nghiệp đang hoặc có thể tạo ra những tác động đáng kể nào đối với con người và môi trường thông qua hoạt động và các mối quan hệ kinh doanh trong chuỗi giá trị;
- Trọng yếu tài chính: một vấn đề bền vững tạo ra hoặc có thể tạo ra rủi ro và cơ hội ảnh hưởng đáng kể đến kết quả hoạt động, tình hình tài chính, dòng tiền, khả năng tiếp cận tài chính hoặc chi phí vốn của doanh nghiệp.
Rủi ro và cơ hội tài chính có thể phát sinh từ tác động của doanh nghiệp, sự phụ thuộc vào con người, tài nguyên thiên nhiên và các mối quan hệ kinh doanh, hoặc từ những thay đổi trong môi trường hoạt động.
Hai chiều trọng yếu có thể liên hệ với nhau nhưng không nhất thiết xuất hiện đồng thời. Chẳng hạn, điều kiện làm việc không bảo đảm tại một nhà cung cấp trước hết có thể tạo ra tác động tiêu cực đối với người lao động; theo thời gian, vấn đề này cũng có thể dẫn đến gián đoạn sản xuất, tranh chấp, chi phí khắc phục hoặc tổn hại danh tiếng cho doanh nghiệp.
Củng cố chất lượng quyết định và niềm tin
Một quy trình minh bạch giúp doanh nghiệp giải thích vì sao một vấn đề được ưu tiên, nguồn thông tin nào đã được sử dụng và ý kiến trái chiều được xử lý ra sao. Điều này hỗ trợ phân bổ nguồn lực hợp lý hơn, đồng thời hạn chế nguy cơ lựa chọn chủ đề theo hướng thuận lợi cho truyền thông.
Niềm tin không hình thành chỉ từ việc doanh nghiệp “đã tham vấn”, mà từ khả năng chứng minh rằng phản hồi đã được xem xét và chuyển thành quyết định, hành động hoặc lý giải phù hợp.
Vai trò của các bên liên quan trong đánh giá trọng yếu ESG theo GRI
Phần dưới đây tập trung vào cách tiếp cận trọng yếu tác động của GRI. Theo GRI 3: Material Topics 2021, việc xác định chủ đề trọng yếu không đơn thuần là lập danh sách các vấn đề ESG rồi đề nghị các bên liên quan chấm điểm. Trọng tâm là nhận diện, đánh giá và ưu tiên những tác động đáng kể nhất của doanh nghiệp đối với nền kinh tế, môi trường và con người, bao gồm quyền con người.
GRI đưa ra bốn bước hướng dẫn xác định chủ đề trọng yếu. Đây là hướng dẫn phục vụ cách tiếp cận trọng yếu tác động, không phải toàn bộ quy trình đánh giá trọng yếu kép theo ESRS.
Bước 1: Hiểu bối cảnh của tổ chức
Doanh nghiệp cần xem xét mô hình kinh doanh, hoạt động, sản phẩm, dịch vụ, địa bàn hoạt động, chuỗi giá trị và các mối quan hệ kinh doanh. Quá trình này cũng bao gồm việc nhận diện những cá nhân hoặc nhóm đang hoặc có thể bị ảnh hưởng và đối chiếu với các tác động được đề cập trong GRI Sector Standards áp dụng cho ngành.
Bước 2: Xác định tác động thực tế và tiềm ẩn
Doanh nghiệp nhận diện các tác động tích cực và tiêu cực, thực tế và tiềm ẩn, trong ngắn hạn và dài hạn. Tác động có thể phát sinh từ hoạt động của doanh nghiệp hoặc liên quan đến doanh nghiệp thông qua sản phẩm, dịch vụ, nhà cung cấp và các mối quan hệ kinh doanh.
Nguồn thông tin có thể gồm dữ liệu vận hành, đánh giá rủi ro, hồ sơ sự cố, cơ chế khiếu nại, nghiên cứu chuyên môn và hoạt động gắn kết các bên liên quan.
Bước 3: Đánh giá mức độ tác động
Doanh nghiệp đánh giá từng tác động bằng các tiêu chí định tính và định lượng phù hợp với bản chất của tác động:
| Loại tác động | Căn cứ đánh giá chính |
| Tiêu cực, thực tế | Mức độ nghiêm trọng |
| Tiêu cực, tiềm ẩn | Mức độ nghiêm trọng và khả năng xảy ra |
| Tích cực, thực tế | Quy mô và phạm vi |
| Tích cực, tiềm ẩn | Quy mô, phạm vi và khả năng xảy ra |
Đối với tác động tiêu cực, mức độ nghiêm trọng được xác định dựa trên:
- Quy mô: mức độ nghiêm trọng của tác động;
- Phạm vi: mức độ lan rộng, chẳng hạn số người bị ảnh hưởng hoặc phạm vi thiệt hại môi trường;
- Mức độ khó khắc phục: khả năng khôi phục hoặc bù đắp những tổn hại đã gây ra.
Đối với tác động tiêu cực tiềm ẩn về quyền con người, mức độ nghiêm trọng cần được ưu tiên hơn khả năng xảy ra.
Tác động tiêu cực và tích cực cần được đánh giá, ưu tiên riêng trước khi nhóm các tác động liên quan thành từng chủ đề. Một tác động tích cực không được sử dụng để bù trừ hoặc làm giảm mức độ nghiêm trọng của tác động tiêu cực.
Bước 4: Ưu tiên các tác động quan trọng nhất để lập báo cáo
Trên cơ sở kết quả đánh giá, doanh nghiệp sắp xếp các tác động theo mức độ đáng kể, xác định ngưỡng ưu tiên và nhóm các tác động liên quan thành từng chủ đề. Danh sách đề xuất cần được đối chiếu với GRI Sector Standards áp dụng cho ngành và có thể được kiểm chứng với chuyên gia, người sử dụng thông tin và các bên liên quan phù hợp.
Theo khuyến nghị của GRI, cơ quan quản trị cao nhất nên giám sát quy trình, xem xét và phê duyệt các chủ đề trọng yếu. Trường hợp doanh nghiệp không có cơ quan quản trị cao nhất, vai trò này có thể do lãnh đạo điều hành cấp cao hoặc một nhóm lãnh đạo cấp cao thực hiện.
Kết quả cuối cùng là danh sách các chủ đề trọng yếu doanh nghiệp cần quản lý và công bố. Theo GRI 3, doanh nghiệp trình bày:
- Quy trình xác định chủ đề trọng yếu theo Disclosure 3-1;
- Danh sách chủ đề trọng yếu theo Disclosure 3-2;
- Cách quản lý từng chủ đề trọng yếu theo Disclosure 3-3.
Vai trò của các bên liên quan
Các bên liên quan không chỉ tham gia với tư cách người “chấm điểm mức độ quan trọng”. Vai trò cốt lõi của họ là cung cấp trải nghiệm, bằng chứng và góc nhìn giúp doanh nghiệp nhận diện và đánh giá đúng bản chất của các tác động.
Giai đoạn | Vai trò của các bên liên quan |
| Hiểu bối cảnh | Giúp xác định nhóm đang hoặc có thể bị ảnh hưởng và vị trí phát sinh tác động trong hoạt động hoặc chuỗi giá trị |
| Xác định tác động | Phản ánh trải nghiệm thực tế; phát hiện các tác động chưa được dữ liệu nội bộ ghi nhận đầy đủ |
| Đánh giá tác động | Cung cấp thông tin về quy mô, phạm vi, mức độ nghiêm trọng và khả năng khắc phục |
| Ưu tiên chủ đề | Kiểm chứng danh sách đề xuất đã phản ánh hợp lý những tác động đáng kể nhất hay chưa |
| Rà soát định kỳ | Cập nhật các tác động mới và những thay đổi về tính chất hoặc mức độ ảnh hưởng |
Doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm đến các bên liên quan bị ảnh hưởng, nhất là những nhóm dễ bị tổn thương hoặc có ít khả năng tự bảo vệ quyền lợi. Khi không thể tham vấn trực tiếp, doanh nghiệp có thể tiếp cận đại diện hợp pháp, tổ chức xã hội, chuyên gia hoặc các nguồn thông tin đáng tin cậy.
Cần lưu ý rằng:
| “Ý kiến của các bên liên quan là nguồn đầu vào để nhận diện, đánh giá và kiểm chứng tác động; không phải kết quả biểu quyết quyết định chủ đề nào trọng yếu.” |
Việc xác định chủ đề trọng yếu phải dựa trên tiêu chí đánh giá, dữ liệu, bằng chứng chuyên môn và phán đoán có cơ sở. Mức độ và hình thức gắn kết cần phù hợp với tính chất của tác động và mức độ ảnh hưởng đối với từng nhóm.
Khi không thể tham vấn trực tiếp, doanh nghiệp có thể sử dụng các phương án phù hợp như tham vấn đại diện đáng tin cậy, tổ chức xã hội, tổ chức đại diện người lao động, chuyên gia độc lập hoặc sử dụng thông tin từ cơ chế khiếu nại, nghiên cứu khoa học và các nguồn dữ liệu có căn cứ.
Doanh nghiệp nên lập hồ sơ về phương pháp, nguồn thông tin, giả định, phán đoán và cơ sở lựa chọn chủ đề để bảo đảm khả năng kiểm chứng và rà soát trong các kỳ báo cáo tiếp theo.
Gắn kết các bên liên quan trong Khung Báo cáo Tích hợp (<IR>)
Gắn kết các bên liên quan không chỉ có ý nghĩa đối với báo cáo ESG. Nội dung này còn liên hệ trực tiếp với Khung Báo cáo Tích hợp (<IR>), theo đó báo cáo cần giải thích cách chiến lược, quản trị, kết quả hoạt động và triển vọng dẫn đến việc tạo ra, bảo toàn hoặc làm suy giảm giá trị trong ngắn, trung và dài hạn.
Mối quan hệ với các bên liên quan là một nguyên tắc hướng dẫn
Mối quan hệ với các bên liên quan là một trong bảy nguyên tắc hướng dẫn của Khung <IR>. Báo cáo cần cho thấy tính chất và chất lượng mối quan hệ với các bên chủ chốt, cũng như cách doanh nghiệp hiểu và phản hồi nhu cầu, lợi ích chính đáng của họ.
Điều này xuất phát từ thực tế rằng khả năng tạo giá trị của doanh nghiệp phụ thuộc vào người lao động, nhà cung cấp, khách hàng, tài nguyên thiên nhiên và sự chấp thuận của cộng đồng. Vì vậy, báo cáo không nên chỉ liệt kê các nhóm bên liên quan và kênh trao đổi, mà cần kết nối phản hồi của họ với chiến lược, rủi ro và phân bổ nguồn lực.
Kết nối với sáu nguồn vốn
Khung <IR> xem xét quá trình tạo giá trị thông qua sáu nguồn vốn:
- Vốn tài chính;
- Vốn sản xuất;
- Vốn trí tuệ;
- Vốn con người;
- Vốn xã hội và quan hệ;
- Vốn tự nhiên.
Ý kiến của các bên liên quan giúp doanh nghiệp nhận diện những phụ thuộc và đánh đổi giữa các nguồn vốn. Chẳng hạn, một dự án mở rộng có thể làm tăng vốn sản xuất nhưng đồng thời gây áp lực lên tài nguyên nước và quan hệ cộng đồng.
Cần lưu ý rằng các chủ đề trọng yếu ESG và các chủ đề trọng yếu của DN theo Khung <IR> có liên hệ nhưng không hoàn toàn giống nhau. GRI tập trung vào những tác động đáng kể nhất đối với nền kinh tế, môi trường và con người. Khung <IR> tập trung vào những vấn đề ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tạo giá trị của tổ chức. Vì vậy, kết quả đánh giá trọng yếu ESG là đầu vào quan trọng, nhưng doanh nghiệp cần phân tích thêm mối liên hệ với mô hình kinh doanh, chiến lược, các nguồn vốn và triển vọng.
Ví dụ thực tiễn từ PVCFC và NedBank
Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC)
Trong Báo cáo Phát triển bền vững 2025, PVCFC cho biết đây là năm đầu tiên doanh nghiệp thực hiện đánh giá trọng yếu kép, xem xét các chủ đề trên cả phương diện tác động đối với môi trường, xã hội và ảnh hưởng tài chính đối với doanh nghiệp.
PVCFC đồng thời công bố nhiều kênh tương tác với người lao động, nông dân, nhà đầu tư và các nhóm liên quan, như đối thoại với người lao động, hội thảo nông dân, gặp gỡ nhà đầu tư và ứng dụng 2Nông. Những kênh này tạo nguồn thông tin tiềm năng để doanh nghiệp theo dõi mối quan tâm của các bên liên quan và nhận diện các tác động trong hoạt động, chuỗi giá trị.
Báo cáo cũng trình bày hoạt động của doanh nghiệp theo các nguồn vốn, qua đó từng bước kết nối thông tin phát triển bền vững với mô hình kinh doanh và quá trình tạo giá trị.
NedBank
Trong Báo cáo Tích hợp 2024, Nedbank xác định năm nhóm bên liên quan chủ chốt và trình bày đối với từng nhóm các nhu cầu, kỳ vọng, phương thức gắn kết và chỉ số theo dõi tương ứng. Phản hồi từ các bên liên quan, cùng với đánh giá các tác động, rủi ro và cơ hội theo cách tiếp cận trọng yếu kép, là cơ sở để Nedbank xác định sáu vấn đề trọng yếu. Các vấn đề này tiếp tục định hướng phản ứng chiến lược, sự phát triển của mô hình kinh doanh và các mục tiêu ngắn, trung và dài hạn của ngân hàng.
Ví dụ này thể hiện tính kết nối theo tinh thần của Khung Báo cáo Tích hợp <IR>: thông tin về các bên liên quan không chỉ được trình bày trong một nội dung riêng, mà còn được liên kết với các vấn đề trọng yếu, nguồn vốn bị tác động, rủi ro liên quan, định hướng chiến lược, chỉ số theo dõi và kết quả tạo giá trị. Quá trình xác định và xem xét các vấn đề trọng yếu cũng có sự tham gia, thảo luận và phê duyệt của Ban Điều hành cấp cao và HĐQT.
Những sai lầm thường gặp
Một số sai lầm phổ biến gồm:
- Đồng nhất gắn kết với một khảo sát hằng năm;
- Xác định sẵn toàn bộ chủ đề từ nội bộ;
- Chỉ tham vấn các nhóm có quyền lực hoặc dễ tiếp cận;
- Coi kết quả chấm điểm là kết luận về trọng yếu;
- Công bố ma trận nhưng không giải thích phương pháp và tiêu chí;
- Tham vấn nhưng không phản hồi hoặc không sử dụng kết quả.
Gắn kết các bên liên quan một cách có trách nhiệm không có nghĩa là doanh nghiệp phải chấp thuận mọi đề xuất. Điều quan trọng là lắng nghe, đánh giá khách quan, phản hồi rõ ràng và giải thích cơ sở ra quyết định.
Vai trò của HĐQT và Ban Điều hành
HĐQT cần giám sát phạm vi, phương pháp và kết quả xác định chủ đề trọng yếu; Ban Điều hành cần tổ chức thực hiện, bảo đảm chất lượng dữ liệu và tích hợp kết quả vào hoạt động kinh doanh. Hồ sơ về nguồn thông tin, tiêu chí, giả định, ý kiến trái chiều và quyết định điều chỉnh cần được lưu giữ để phục vụ kiểm soát và bảo đảm.
Gắn kết các bên liên quan để ra quyết định, không chỉ để làm báo cáo
Một đánh giá trọng yếu đáng tin cậy cần kết hợp ý kiến của các bên chịu ảnh hưởng với dữ liệu, bằng chứng chuyên môn và phán đoán quản trị. Khi được thực hiện phù hợp, quá trình này giúp doanh nghiệp nhận diện sớm tác động, rủi ro và cơ hội; lựa chọn đúng ưu tiên ESG; đồng thời kết nối các vấn đề trọng yếu với chiến lược, quản trị rủi ro và phân bổ nguồn lực.
Đối với doanh nghiệp áp dụng Khung <IR>, kết quả gắn kết còn giúp làm rõ mối liên hệ giữa các bên liên quan, các nguồn vốn, mô hình kinh doanh và khả năng tạo giá trị theo thời gian.
CGS Việt Nam cung cấp dịch vụ tư vấn xây dựng Báo cáo Phát triển bền vững và Báo cáo Tích hợp, bao gồm đánh giá hiện trạng, xác định vấn đề trọng yếu, gắn kết các bên liên quan và xây dựng nội dung báo cáo phù hợp với thực tiễn quản trị của doanh nghiệp.
Trao đổi với CGS Việt Nam về Phát triển bền vững (ESG)
Nếu Quý Doanh nghiệp đang quan tâm đến việc rà soát phương pháp đánh giá trọng yếu, xây dựng kế hoạch gắn kết các bên liên quan hoặc kết nối kết quả đánh giá với chiến lược ESG và nội dung báo cáo, vui lòng để lại thông tin dưới đây.
Đội ngũ chuyên gia CGS Việt Nam sẽ liên hệ để trao đổi về nhu cầu, các vấn đề ưu tiên và hướng tiếp cận phù hợp với doanh nghiệp.
Nguồn tham khảo:
- Global Reporting Initiative (GRI), GRI 3: Material Topics 2021.
- EFRAG, European Sustainability Reporting Standards – ESRS Set 1.
- EFRAG, ESRS Implementation Guidance – Materiality Assessment.
- IFRS Foundation, IFRS S1 – General Requirements.
- AccountAbility, AA1000 Stakeholder Engagement Standard.
- IFRS Foundation, Integrated Reporting Framework.
- IFRS Foundation, Integrated Reporting FAQs.
- PVCFC, Lĩnh vực trọng yếu – Báo cáo Phát triển bền vững 2025.
- Nedbank Group, Integrated reporting 2024.
Về CGS Việt Nam
Công ty Cổ phần Tư vấn Quản trị CGS Việt Nam cung cấp các giải pháp tư vấn chuyên sâu về Quản trị Công ty, Phát triển Bền vững (ESG), Quản lý Rủi ro & Kiểm toán Nội bộ. Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và am hiểu thông lệ quốc tế, CGS Việt Nam đồng hành cùng doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản trị hiệu quả, nâng cao năng lực quản lý, đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư và hướng tới phát triển bền vững.
—————
Liên hệ với CGS Việt Nam:
Hotline: (+84) 363 581 520 | Email: [email protected] | Website: https://cgsvietnam.com/
LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/cgs-vietnam | Facebook: https://www.facebook.com/CGSVietnamCompany/