Báo cáo tài chính phản ánh doanh thu, lợi nhuận và tình hình tài chính của doanh nghiệp, nhưng chưa thể hiện đầy đủ chất lượng quản trị, năng lực kiểm soát rủi ro và triển vọng phát triển dài hạn.
Các yếu tố như hiệu quả sử dụng tài nguyên, an toàn lao động, chất lượng nhân sự, quản trị công ty hay rủi ro chuỗi cung ứng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, dù tác động chưa được phản ánh rõ trên báo cáo tài chính.
Vì vậy, thông tin phi tài chính (non-financial information) ngày càng giữ vai trò quan trọng, không chỉ trong công bố thông tin mà còn trong quản trị rủi ro, hoạch định chiến lược và ra quyết định kinh doanh.
Thông tin phi tài chính là gì?
Thông tin phi tài chính là những thông tin phản ánh các khía cạnh hoạt động, quản trị, môi trường, xã hội và những yếu tố khác của doanh nghiệp không được thể hiện đầy đủ thông qua các chỉ tiêu tài chính truyền thống.
Loại thông tin này có thể được thể hiện dưới dạng định lượng, như lượng phát thải khí nhà kính, tỷ lệ tai nạn lao động, mức tiêu thụ năng lượng; hoặc định tính, như chiến lược kinh doanh, chính sách quản lý rủi ro và cơ cấu quản trị.
Trong khi thông tin tài chính tập trung phản ánh tình hình tài chính, kết quả kinh doanh và dòng tiền, thông tin phi tài chính giúp giải thích doanh nghiệp đang vận hành như thế nào, phụ thuộc vào những nguồn lực nào và đối mặt với các rủi ro, cơ hội gì.
Ví dụ, báo cáo tài chính cho biết chi phí sản xuất tăng, nhưng dữ liệu về tiêu thụ năng lượng, hiệu suất thiết bị và tỷ lệ hao hụt nguyên vật liệu có thể giúp xác định nguyên nhân gốc rễ.
Cần lưu ý rằng thông tin phi tài chính có phạm vi rộng hơn thông tin ESG. Ngoài các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị, thông tin phi tài chính còn bao gồm chất lượng sản phẩm, năng lực đổi mới, hiệu quả vận hành và những yếu tố liên quan đến mô hình kinh doanh.
Vì sao thông tin phi tài chính ngày càng quan trọng?
Nhận diện sớm các rủi ro kinh doanh
Không phải mọi rủi ro đều được phản ánh ngay thành chi phí hoặc nghĩa vụ tài chính.
Chẳng hạn, mức tiêu thụ năng lượng tăng liên tục có thể cảnh báo hiệu suất sản xuất suy giảm; tỷ lệ nghỉ việc cao phản ánh nguy cơ thiếu hụt nhân sự; các sự cố an toàn lặp lại có thể cho thấy điểm yếu trong hệ thống kiểm soát vận hành.
Theo dõi thông tin phi tài chính giúp doanh nghiệp phát hiện sớm những dấu hiệu bất lợi, từ đó chủ động phòng ngừa thay vì chỉ xử lý khi tổn thất đã phát sinh.
Kết nối chiến lược với hiệu quả hoạt động
Một chiến lược chỉ thực sự có giá trị khi doanh nghiệp có thể theo dõi, đo lường và đánh giá kết quả thực hiện.
Ví dụ, mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên cần được lượng hóa bằng các chỉ số về tiêu thụ năng lượng, nước hoặc nguyên vật liệu. Tương tự, chiến lược phát triển nhân sự cần gắn với dữ liệu về đào tạo, năng lực và tỷ lệ giữ chân nhân tài.
Những thông tin này giúp Hội đồng Quản trị (HĐQT) và Ban Điều hành đánh giá mức độ thực hiện chiến lược, xác định vấn đề cần cải thiện và phân bổ nguồn lực phù hợp.
Nâng cao minh bạch và khả năng tiếp cận vốn
Nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến kết quả kinh doanh hiện tại mà còn cần đánh giá khả năng duy trì tăng trưởng, chất lượng quản trị và mức độ rủi ro của doanh nghiệp. Theo IFRS S1, các rủi ro và cơ hội liên quan đến phát triển bền vững có thể ảnh hưởng đến dòng tiền, khả năng tiếp cận nguồn vốn và chi phí vốn trong ngắn, trung và dài hạn.
Việc công bố thông tin phi tài chính đầy đủ, nhất quán và đáng tin cậy giúp nhà đầu tư có thêm cơ sở đánh giá doanh nghiệp. Đồng thời, đây cũng là nguồn thông tin quan trọng khi làm việc với ngân hàng, đối tác, khách hàng và các bên liên quan.
| Giá trị của thông tin phi tài chính vì vậy không chỉ nằm ở việc đáp ứng yêu cầu công bố, mà còn ở khả năng hỗ trợ doanh nghiệp quản trị rủi ro, nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo giá trị dài hạn. |
Những loại thông tin phi tài chính quan trọng
Tùy theo ngành nghề và mô hình kinh doanh, doanh nghiệp có thể theo dõi nhiều nhóm thông tin phi tài chính khác nhau. Các nhóm thông tin tiêu biểu có thể bao gồm:
| Nhóm thông tin | Nội dung tiêu biểu |
Môi trường | Phát thải khí nhà kính, tiêu thụ năng lượng, sử dụng nước, nguyên vật liệu và quản lý chất thải |
| Lao động và an toàn | Cơ cấu nhân sự, đào tạo, tỷ lệ nghỉ việc, quyền của người lao động, sức khỏe và an toàn nghề nghiệp |
| Khách hàng và sản phẩm | Chất lượng sản phẩm, mức độ hài lòng, khiếu nại, an toàn sản phẩm và bảo mật dữ liệu khách hàng |
| Quản trị Công ty | Cơ cấu HĐQT, tính độc lập, đạo đức kinh doanh, kiểm soát nội bộ và trách nhiệm giải trình |
| Rủi ro và tuân thủ | Rủi ro vận hành, tuân thủ pháp luật, các sự cố và biện pháp khắc phục. |
| Chuỗi cung ứng | Hoạt động của nhà cung cấp, nguồn gốc nguyên liệu, quan hệ kinh doanh và các rủi ro môi trường – xã hội trong chuỗi giá trị. |
Chiến lược và hiệu quả hoạt động | Mô hình kinh doanh, mục tiêu chiến lược, năng lực đổi mới, năng suất và hiệu quả sử dụng nguồn lực. |
Các khuôn khổ quốc tế cũng đưa ra yêu cầu công bố đối với nhiều nội dung phi tài chính. Chẳng hạn, GRI 2: General Disclosures 2021 quy định 30 nội dung công bố chung về năm nhóm:
- Tổ chức và thực hành báo cáo;
- Hoạt động và người lao động;
- Quản trị;
- Chiến lược, chính sách và thực hành;
- Sự gắn kết với các bên liên quan.
Đối với các thông tin theo chủ đề, doanh nghiệp cần xác định mức độ ưu tiên dựa trên các vấn đề trọng yếu, đặc thù ngành, mục tiêu chiến lược và yêu cầu công bố thông tin. Theo GRI 3: Material Topics 2021, việc xác định chủ đề trọng yếu dựa trên mức độ đáng kể của các tác động đến nền kinh tế, môi trường và con người.
Chẳng hạn, việc sử dụng nước có thể là vấn đề trọng yếu đối với doanh nghiệp hoạt động tại khu vực khan hiếm nước, trong khi bảo mật dữ liệu khách hàng và chất lượng dịch vụ có thể được ưu tiên trong lĩnh vực công nghệ và tài chính.
Các chuẩn mực, khuôn khổ và quy định công bố thông tin phi tài chính
GRI Standards – Công bố tác động của doanh nghiệp
Bộ tiêu chuẩn của Global Reporting Initiative (GRI) hỗ trợ doanh nghiệp báo cáo những tác động đáng kể nhất đối với nền kinh tế, môi trường và con người, bao gồm cả quyền con người.
Hệ thống GRI Standards gồm ba nhóm:
- Tiêu chuẩn chung (Universal Standards): Các yêu cầu nền tảng, thông tin chung về tổ chức và xác định chủ đề trọng yếu.
- Tiêu chuẩn ngành (Sector Standards): Hỗ trợ xác định các vấn đề trọng yếu theo ngành.
- Tiêu chuẩn chủ đề (Topic Standards): Hướng dẫn công bố thông tin về các tác động cụ thể.
GRI tập trung vào trọng yếu về tác động (impact materiality), tức là những tác động đáng kể mà doanh nghiệp gây ra hoặc có thể gây ra đối với kinh tế, môi trường và con người.
IFRS S1 và IFRS S2 – Thông tin phát triển bền vững gắn với triển vọng tài chính
Các Chuẩn mực Công bố thông tin Phát triển bền vững (IFRS) do Hội đồng Chuẩn mực Phát triển bền vững Quốc tế (ISSB) ban hành hướng tới nhu cầu thông tin của nhà đầu tư, bên cho vay và các chủ nợ khác.
Trong đó:
- IFRS S1 quy định yêu cầu chung về công bố rủi ro và cơ hội liên quan đến phát triển bền vững có thể ảnh hưởng đến triển vọng tài chính doanh nghiệp.
- IFRS S2 tập trung vào rủi ro và cơ hội liên quan đến khí hậu, bao gồm rủi ro vật lý và rủi ro chuyển đổi.
Hai chuẩn mực được xây dựng theo bốn trụ cột: quản trị; chiến lược; quản lý rủi ro; chỉ số và mục tiêu.
Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở cách tiếp cận tính trọng yếu. GRI Standards tập trung vào trọng yếu về tác động (impact materiality), phản ánh những tác động đáng kể của doanh nghiệp đối với nền kinh tế, môi trường và con người. Trong khi đó, IFRS S1 và IFRS S2 tập trung vào trọng yếu về tài chính (financial materiality), yêu cầu công bố thông tin về các rủi ro và cơ hội liên quan đến phát triển bền vững có thể ảnh hưởng đến dòng tiền, khả năng tiếp cận vốn và chi phí vốn của doanh nghiệp trong ngắn, trung và dài hạn.
Hai cách tiếp cận không loại trừ lẫn nhau, bởi những tác động đáng kể đến môi trường và xã hội cũng có thể tạo ra rủi ro hoặc cơ hội tài chính cho doanh nghiệp. Vì vậy, GRI Standards và IFRS S1/S2 có thể được sử dụng bổ trợ nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin của nhà đầu tư và các bên liên quan.
Quy định công bố thông tin phi tài chính tại Việt Nam
Tại Việt Nam, Thông tư 96/2020/TT-BTC của Bộ Tài chính là căn cứ pháp lý quan trọng về công bố thông tin trên thị trường chứng khoán.
Theo Phụ lục IV về báo cáo thường niên, các doanh nghiệp thuộc phạm vi áp dụng phải công bố thông tin về hoạt động kinh doanh, quản trị công ty và tác động môi trường – xã hội, bao gồm những nội dung như:
- Quản lý nguyên vật liệu, năng lượng, nước và phát thải.
- Tuân thủ pháp luật về môi trường.
- Chính sách đối với người lao động và trách nhiệm với cộng đồng.
- Cơ cấu và hoạt động quản trị công ty.
Thông tư 96 đã được sửa đổi, bổ sung qua các văn bản tiếp theo, bao gồm Thông tư 68/2024/TT-BTC, Thông tư 18/2025/TT-BTC và Thông tư 08/2026/TT-BTC.
Đáng chú ý, tháng 10/2026, Bộ Tài chính công bố dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 96, trong đó đề xuất bổ sung phụ lục riêng về công bố thông tin phát triển bền vững, bao gồm các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị (ESG).
Theo thông tin công bố trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ ngày 5/10/2026, dự thảo đề xuất cơ chế giải trình nguyên nhân và lộ trình thực hiện đối với các chỉ tiêu chưa được công bố, trừ trường hợp áp dụng quy định báo cáo chuyên ngành.
Những thay đổi được đề xuất cho thấy yêu cầu công bố thông tin phát triển bền vững tại Việt Nam đang được xem xét theo hướng cụ thể và tăng cường trách nhiệm giải trình. Doanh nghiệp vì vậy cần chủ động chuẩn bị hệ thống dữ liệu, thay vì chỉ tập trung hoàn thiện báo cáo vào cuối kỳ.
Doanh nghiệp cần quản trị dữ liệu phi tài chính như thế nào?
Khác với dữ liệu tài chính thường được quản lý thông qua hệ thống kế toán, dữ liệu phi tài chính thường phân tán giữa các bộ phận sản xuất, môi trường, nhân sự, pháp chế, quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ.
Việc thiếu quy trình thống nhất có thể dẫn đến chênh lệch số liệu, phương pháp tính không đồng nhất và khó truy xuất nguồn gốc khi lập báo cáo.
Để nâng cao chất lượng dữ liệu, doanh nghiệp cần tập trung vào năm nội dung:
- Xác định hệ thống chỉ số KPI: Lựa chọn những chỉ số gắn với chiến lược, rủi ro trọng yếu và yêu cầu công bố. Mỗi chỉ số cần có định nghĩa, đơn vị đo lường, phạm vi và phương pháp tính rõ ràng.
- Phân công trách nhiệm dữ liệu: Xác định bộ phận chịu trách nhiệm thu thập, kiểm tra, phê duyệt và sử dụng từng nhóm thông tin.
- Chuẩn hóa nguồn dữ liệu: Thiết lập phương pháp thu thập, tính toán và lưu trữ nhất quán, bảo đảm khả năng truy xuất và so sánh giữa các kỳ.
- Kiểm soát và đảm bảo chất lượng: Thực hiện kiểm tra tính đầy đủ, chính xác và nhất quán; từng bước xem xét đảm bảo độc lập đối với các chỉ số trọng yếu khi phù hợp.
- Tích hợp và số hóa dữ liệu: Từng bước xây dựng hệ thống quản lý tập trung nhằm giảm tổng hợp thủ công, theo dõi KPI và sử dụng cùng một nguồn dữ liệu cho nhiều mục đích quản trị, báo cáo.
Trong đó, GRI 2-5 đề cập việc công bố chính sách, thực hành và phạm vi đảm bảo độc lập bên ngoài. IFRS S1 cũng nhấn mạnh chất lượng thông tin, khả năng kiểm chứng và sự nhất quán giữa dữ liệu phát triển bền vững với các thông tin tài chính có liên quan.
| Về lâu dài, dữ liệu phi tài chính cần được quản lý với cơ chế trách nhiệm và kiểm soát phù hợp, thay vì chỉ được thu thập khi đến kỳ lập báo cáo. |
Từ thông tin phi tài chính đến quyết định quản trị
Giá trị của thông tin phi tài chính không nằm ở số lượng chỉ tiêu được công bố mà ở khả năng hỗ trợ doanh nghiệp đưa ra quyết định.
Chẳng hạn, khi cường độ tiêu thụ năng lượng tăng liên tục, doanh nghiệp không nên chỉ giải thích biến động trong báo cáo thường niên. Ban điều hành cần phân tích nguyên nhân, xác định dây chuyền kém hiệu quả và đánh giá phương án cải thiện hoặc đầu tư thiết bị.
Tương tự, dữ liệu an toàn lao động giúp xác định khu vực có rủi ro cao; dữ liệu nhân sự hỗ trợ kế hoạch đào tạo và kế nhiệm; thông tin chuỗi cung ứng giúp đánh giá nhà cung cấp và giảm nguy cơ gián đoạn sản xuất.
Đối với HĐQT, những dữ liệu này có thể được sử dụng để:
- Giám sát chiến lược: Theo dõi kết quả thực hiện các mục tiêu và cam kết.
- Quản trị rủi ro: Nhận diện xu hướng bất lợi và đánh giá hiệu quả kiểm soát.
- Phân bổ nguồn lực: Ưu tiên đầu tư, ngân sách và các chương trình cải thiện.
- Đánh giá hiệu quả: Kết nối kết quả phi tài chính với hiệu quả vận hành và kinh doanh.
Đây cũng là cách tiếp cận được nhấn mạnh trong IFRS S1: thông tin về quản trị, chiến lược, quản lý rủi ro, chỉ số và mục tiêu cần có sự kết nối với nhau và với các thông tin tài chính liên quan.
Vì vậy, doanh nghiệp cần từng bước tích hợp các chỉ số phi tài chính trọng yếu vào hệ thống báo cáo quản trị, thay vì duy trì những bộ dữ liệu riêng biệt chỉ phục vụ công bố thông tin.
Kết luận
Thông tin phi tài chính giúp doanh nghiệp có cái nhìn toàn diện hơn về hoạt động, rủi ro và triển vọng phát triển dài hạn. Khi được quản lý và sử dụng hiệu quả, thông tin này không chỉ đáp ứng yêu cầu minh bạch mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị và quyết định kinh doanh.
Trong bối cảnh yêu cầu công bố thông tin phát triển bền vững tiếp tục được hoàn thiện, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động xác định các chỉ số trọng yếu, chuẩn hóa dữ liệu và xây dựng cơ chế quản lý phù hợp.
Điều quan trọng không chỉ là công bố được bao nhiêu thông tin phi tài chính, mà là doanh nghiệp sử dụng những thông tin đó như thế nào để quản trị rủi ro, nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo giá trị dài hạn.
CGS Việt Nam đồng hành cùng doanh nghiệp nâng cao chất lượng quản trị và công bố thông tin phi tài chính
CGS Việt Nam cung cấp các dịch vụ tư vấn xây dựng hệ thống quản trị ESG, chuẩn hóa dữ liệu và chỉ số ESG, lập báo cáo phát triển bền vững theo các tiêu chuẩn quốc tế và tư vấn giải pháp số hóa quản trị ESG.
Thông qua các giải pháp phù hợp với đặc thù doanh nghiệp, CGS hỗ trợ nâng cao tính minh bạch, chất lượng thông tin và hiệu quả ra quyết định. Nếu doanh nghiệp quan tâm đến các giải pháp của CGS, vui lòng để lại thông tin dưới đây. Đội ngũ chuyên gia CGS Việt Nam sẽ liên hệ để trao đổi về nhu cầu, các vấn đề ưu tiên và hướng tiếp cận phù hợp với doanh nghiệp.
Tài liệu tham khảo:
- Bộ Tài chính (2020). Thông tư 96/2020/TT-BTC – Hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán.
- Bộ Tài chính (2026). Văn bản hợp nhất số 10/VBHN-BTC về công bố thông tin trên thị trường chứng khoán.
- Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và IFC (2025). Cẩm nang Quản trị công ty 2025.
- Global Reporting Initiative (2021). GRI 2: General Disclosures 2021.
- IFRS Foundation (2023, bản xuất bản 2026). IFRS S1 – General Requirements for Disclosure of Sustainability-related Financial Information.
- IFRS Foundation (2023). IFRS S2 – Climate-related Disclosures.
- Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (2026). Những nội dung cơ bản dự thảo Thông tư hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán.
Về CGS Việt Nam
Công ty Cổ phần Tư vấn Quản trị CGS Việt Nam cung cấp các giải pháp tư vấn chuyên sâu về Quản trị Công ty, Phát triển Bền vững (ESG), Quản lý Rủi ro & Kiểm toán Nội bộ. Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và am hiểu thông lệ quốc tế, CGS Việt Nam đồng hành cùng doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản trị hiệu quả, nâng cao năng lực quản lý, đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư và hướng tới phát triển bền vững.
—————
Liên hệ với CGS Việt Nam:
Hotline: (+84) 363 581 520 | Email: [email protected] | Website: https://cgsvietnam.com/
LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/cgs-vietnam | Facebook: https://www.facebook.com/CGSVietnamCompany/