Một doanh nghiệp có thể đạt mục tiêu doanh thu trong năm nay nhưng đồng thời làm tăng áp lực lên người lao động, suy giảm niềm tin của khách hàng hoặc phụ thuộc nhiều hơn vào những nguồn lực khan hiếm. Nếu mỗi bộ phận chỉ theo đuổi chỉ tiêu riêng, ban lãnh đạo có thể không nhìn thấy đầy đủ những hệ quả này khi ra quyết định.
Tư duy tích hợp (Integrated thinking) giúp doanh nghiệp nhìn thấy mối liên hệ giữa các bộ phận, chiến lược, nguồn lực, mối quan hệ và kết quả hoạt động. Đây không chỉ là cách kết nối thông tin trong báo cáo, mà còn là cách doanh nghiệp cân nhắc các quyết định và hành động nhằm tạo ra, duy trì hoặc hạn chế làm suy giảm giá trị theo thời gian.
Tư duy tích hợp (Integrated thinking) là gì?
Theo Integrated Reporting Framework, tư duy tích hợp là việc doanh nghiệp chủ động xem xét mối quan hệ giữa các bộ phận vận hành, chức năng và các nguồn vốn mà doanh nghiệp sử dụng hoặc tác động đến. Tư duy này dẫn đến các quyết định và hành động có cân nhắc việc tạo ra, duy trì hoặc làm suy giảm giá trị trong ngắn hạn, trung hạn và dài hạn.
Hiểu đơn giản, tư duy tích hợp giúp doanh nghiệp:
- Kết nối các bộ phận: Hiểu hoạt động của bộ phận này ảnh hưởng đến các bộ phận khác như thế nào.
- Xem xét các nguồn lực và mối quan hệ: Nhận diện những yếu tố mà doanh nghiệp phụ thuộc vào hoặc có thể tác động đến.
- Cân nhắc hệ quả của quyết định: Đánh giá cả lợi ích trước mắt và ảnh hưởng trong dài hạn.
Chẳng hạn, một quyết định tự động hóa có thể giúp giảm chi phí và tăng năng suất. Nhưng để đánh giá đầy đủ, doanh nghiệp cũng cần cân nhắc nhu cầu đầu tư, năng lực nhân sự cần có, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và khả năng duy trì hoạt động trong dài hạn. Tư duy tích hợp đặt những mối liên hệ đó vào cùng một quá trình ra quyết định, thay vì đánh giá riêng lẻ theo từng bộ phận.
Tư duy tích hợp cũng không đồng nghĩa với việc mọi vấn đề đều phải quy đổi thành tiền hoặc gộp vào một chỉ số duy nhất. Các nguồn lực và mối quan hệ có thể khó đo lường theo cùng một đơn vị. Điều cần thiết là nhận diện những yếu tố có ý nghĩa đối với mô hình kinh doanh, đánh giá các mối phụ thuộc và sự đánh đổi, rồi giải thích cơ sở của quyết định.
Vì sao doanh nghiệp cần áp dụng tư duy tích hợp?
Hoạt động của doanh nghiệp chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố có mối liên hệ với nhau như thị trường, công nghệ, nhân sự, chuỗi cung ứng, môi trường và yêu cầu pháp lý. Một quyết định có thể mang lại lợi ích trong ngắn hạn nhưng đồng thời làm phát sinh chi phí hoặc rủi ro trong dài hạn.
Nếu các yếu tố này được xem xét riêng rẽ, doanh nghiệp có thể bỏ sót nguyên nhân của một vấn đề hoặc đánh giá chưa đầy đủ hệ quả của một phương án. Tư duy tích hợp giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa chiến lược, hoạt động và kết quả, qua đó hỗ trợ:
- Nâng cao chất lượng ra quyết định: Giúp Hội đồng Quản trị (HĐQT)/ Hội đồng Thành viên (HĐTV) và Ban Điều hành có góc nhìn đầy đủ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến chiến lược, hoạt động kinh doanh và khả năng tạo giá trị.
- Cải thiện phân bổ nguồn lực: Cân nhắc sự phụ thuộc và đánh đổi giữa các nguồn lực tài chính, con người, công nghệ, tài nguyên và các nguồn lực khác.
- Tăng cường phối hợp nội bộ: Giảm tình trạng các bộ phận hoạt động tách biệt, thúc đẩy chia sẻ thông tin và phối hợp thực hiện mục tiêu chung.
- Nâng cao chất lượng thông tin và báo cáo: Kết nối thông tin tài chính và phi tài chính, giúp các bên liên quan hiểu rõ hơn cách doanh nghiệp tạo ra và duy trì giá trị.
- Tăng cường năng lực thích ứng: Giúp doanh nghiệp nhận diện rõ hơn những rủi ro, cơ hội và các yếu tố ảnh hưởng đến mô hình kinh doanh trong dài hạn.
Những lợi ích này không tự xuất hiện chỉ vì doanh nghiệp tuyên bố áp dụng tư duy tích hợp hoặc phát hành một báo cáo. Điều quan trọng là tư duy tích hợp phải được đưa vào hoạt động quản trị và điều hành thường ngày.
Sáu yếu tố cốt lõi của tư duy tích hợp
Integrated Thinking Principles (Value Reporting Foundation, 2022) đưa ra sáu nguyên tắc có mối liên hệ với nhau, xoay quanh mô hình kinh doanh của doanh nghiệp, bao gồm:
- Mục đích (Purpose)
Làm rõ doanh nghiệp tồn tại để làm gì và đóng góp như thế nào cho xã hội, môi trường và các bên liên quan. Mục đích cần được thể hiện trong các ưu tiên và quyết định của doanh nghiệp, thay vì chỉ dừng lại ở tuyên bố chính thức.
- Quản trị (Governance)
Xem xét cách HĐQT/ HĐTV định hướng và giám sát hoạt động, cũng như việc cơ cấu tổ chức, cơ chế ra quyết định và phối hợp giữa các bộ phận có hỗ trợ thực hiện chiến lược hay không. Quản trị còn cần tạo điều kiện để doanh nghiệp cân nhắc các đánh đổi giữa những nguồn lực khác nhau.
- Văn hóa (Culture)
Thể hiện cách doanh nghiệp hành xử trong hoạt động hằng ngày. Văn hóa phù hợp với mục đích và giá trị cốt lõi góp phần xây dựng niềm tin, khuyến khích đổi mới và củng cố mối quan hệ với các bên liên quan.
- Chiến lược (Strategy)
Xác định doanh nghiệp muốn đạt được mục tiêu gì và sẽ thực hiện bằng cách nào. Chiến lược cần gắn với nhu cầu khách hàng, các vấn đề trọng yếu, rủi ro, cơ hội và nguồn lực cần thiết.
- Rủi ro và cơ hội (Risks & opportunities)
Nhận diện và đánh giá các rủi ro, cơ hội từ bên trong và bên ngoài có thể ảnh hưởng đến mô hình kinh doanh, hoạt động và chiến lược. Đồng thời, doanh nghiệp cần xem xét tác động từ hoạt động của mình đến môi trường bên ngoài.
- Hiệu quả hoạt động (Performance)
Đo lường và đánh giá kết quả thực hiện chiến lược, không chỉ dựa trên các chỉ tiêu tài chính mà còn xem xét những thay đổi đối với các nguồn lực và mối quan hệ quan trọng. Thông tin này cần được sử dụng để hỗ trợ ra quyết định và công bố kết quả hoạt động.
Sáu nguyên tắc trên giúp doanh nghiệp đánh giá mức độ kết nối giữa mục đích, chiến lược, quản trị và hoạt động thực tế, từ đó xác định những nội dung cần cải thiện.
Mối liên hệ giữa tư duy tích hợp, sáu nguồn vốn và tạo giá trị
Mô hình kinh doanh (Business model) là trung tâm của tư duy tích hợp. Theo Integrated Reporting Framework, mô hình kinh doanh mô tả cách doanh nghiệp sử dụng các yếu tố đầu vào, thông qua hoạt động kinh doanh, để tạo ra các sản phẩm, dịch vụ và kết quả nhằm thực hiện mục tiêu chiến lược và tạo giá trị theo thời gian.
Các nguồn lực và mối quan hệ mà doanh nghiệp sử dụng hoặc tác động đến được phân thành sáu nguồn vốn chính:
- Vốn tài chính: Nguồn tài chính phục vụ hoạt động kinh doanh và đầu tư.
- Vốn sản xuất: Nhà máy, máy móc, thiết bị và cơ sở hạ tầng.
- Vốn trí tuệ: Phần mềm, sáng chế, quyền và giấy phép, quy trình, thủ tục…
- Vốn con người: Năng lực, kỹ năng và kinh nghiệm của người lao động.
- Vốn xã hội và quan hệ: Uy tín, niềm tin và quan hệ với các bên liên quan.
- Vốn tự nhiên: Tài nguyên thiên nhiên và các nguồn lực môi trường mà doanh nghiệp phụ thuộc hoặc tác động đến.
Trong quá trình hoạt động, các nguồn vốn này có thể tăng lên, giảm đi hoặc chuyển đổi. Chẳng hạn, đầu tư vào đào tạo có thể làm tăng chi phí trong ngắn hạn, nhưng đồng thời nâng cao năng lực của người lao động, góp phần cải thiện hiệu quả hoạt động trong dài hạn. Do đó, doanh nghiệp cần xem xét cả lợi ích, chi phí và những hệ quả liên quan khi đưa ra quyết định, thay vì chỉ tập trung vào một chỉ tiêu tài chính.
Khung báo cáo tích hợp không yêu cầu doanh nghiệp phải lượng hóa bằng tiền tất cả sáu nguồn vốn hoặc tính ra một con số “giá trị ròng” duy nhất. Doanh nghiệp nên lựa chọn kết hợp thông tin định tính và định lượng phù hợp để giải thích cách hoạt động ảnh hưởng đến các nguồn lực, mối quan hệ và khả năng tạo giá trị. Ngoài ra, mức độ quan trọng của từng nguồn vốn cũng khác nhau tùy theo mô hình kinh doanh và đặc điểm hoạt động của mỗi doanh nghiệp.
Tư duy tích hợp khác gì với lập báo cáo tích hợp?
Tư duy tích hợp và lập báo cáo tích hợp có mối liên hệ chặt chẽ nhưng không đồng nghĩa với nhau.
- Tư duy tích hợp (Integrated thinking) là cách doanh nghiệp xem xét các mối liên hệ giữa chiến lược, hoạt động, nguồn lực và kết quả để đưa ra quyết định.
- Lập báo cáo tích hợp (Integrated reporting) là quá trình dựa trên tư duy tích hợp để xây dựng báo cáo định kỳ và truyền đạt thông tin về cách doanh nghiệp tạo ra, duy trì hoặc làm suy giảm giá trị theo thời gian.
Trong khi đó, báo cáo tích hợp (Integrated report) là sản phẩm báo cáo thể hiện một cách súc tích mối liên hệ giữa chiến lược, quản trị, hiệu quả hoạt động, triển vọng và khả năng tạo giá trị của doanh nghiệp.
Như vậy, tư duy tích hợp tạo nền tảng cho việc kết nối thông tin trong báo cáo. Ngược lại, quá trình lập báo cáo có thể giúp doanh nghiệp nhận diện những khoảng trống về dữ liệu, thông tin và cơ chế phối hợp cần được cải thiện.
Đối với hoạt động công bố thông tin, cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp giải thích rõ hơn mối liên hệ giữa chiến lược, kết quả tài chính, các vấn đề phát triển bền vững và triển vọng hoạt động.
Tuy nhiên, việc phát hành một báo cáo mang tên “báo cáo tích hợp” không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đã thực sự áp dụng tư duy tích hợp trong hoạt động quản trị. Nếu dữ liệu chỉ được tổng hợp vào cuối kỳ để phục vụ công bố, trong khi chiến lược, ngân sách, quản trị rủi ro và đánh giá hiệu quả vẫn vận hành tách biệt, mức độ tư duy tích hợp trong thực tế còn hạn chế.
Cách đưa tư duy tích hợp vào chiến lược và quản trị
Doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng việc rà soát mô hình kinh doanh: doanh nghiệp tạo giá trị bằng cách nào, phụ thuộc vào những nguồn lực và mối quan hệ nào, và các thay đổi từ môi trường bên ngoài có thể ảnh hưởng đến hoạt động ra sao.
Theo Integrated Thinking Principles, việc áp dụng tư duy tích hợp được xem xét theo ba cấp độ:
- Cấp cơ quan quản trị (HĐQT/HĐTV): Xem xét các nguyên tắc tư duy tích hợp để định hướng chiến lược, giám sát hoạt động và đánh giá liệu cơ chế quản trị có hỗ trợ khả năng tạo giá trị dài hạn hay không.
- Cấp Ban Điều hành: Đánh giá mức độ các nguyên tắc được áp dụng trong thực tế, đồng thời thúc đẩy sự kết nối giữa chiến lược, quản trị rủi ro, phân bổ nguồn lực và kết quả hoạt động.
- Cấp Quản lý cao và cấp trung: Triển khai các công cụ, quy trình và cơ chế phối hợp giữa các bộ phận để đưa tư duy tích hợp vào hoạt động hằng ngày.
Doanh nghiệp cũng cần kết nối các chỉ số tài chính và phi tài chính với mục tiêu chiến lược, đồng thời bảo đảm chất lượng dữ liệu phục vụ hoạt động quản trị, đánh giá hiệu quả và công bố thông tin.
Lộ trình áp dụng tư duy tích hợp
Tài liệu Transition to integrated thinking: A guide to getting started (2022) đề xuất lộ trình gồm năm bước nhằm giúp doanh nghiệp từng bước đưa tư duy tích hợp vào hoạt động:
Bước 1. Đánh giá hiện trạng (Assess)
Xác định mức độ doanh nghiệp đang áp dụng tư duy tích hợp và những kết quả mong muốn đạt được, như tăng cường phối hợp giữa các bộ phận, cải thiện chất lượng ra quyết định hoặc nâng cao chất lượng báo cáo.
Bước 2. Lập kế hoạch (Plan)
Lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với đặc điểm doanh nghiệp, có thể triển khai từ cấp lãnh đạo xuống (top-down), từ các bộ phận lên (bottom-up) hoặc kết hợp cả hai. Đồng thời, xác định vai trò và trách nhiệm của các cấp quản lý trong quá trình thực hiện.
Bước 3. Thúc đẩy sự tham gia (Engage)
Trao đổi với HĐQT/HĐTV, Ban điều hành và các bộ phận liên quan để tạo nhận thức chung, đánh giá mức độ áp dụng các nguyên tắc và xác định những vấn đề cần ưu tiên cải thiện.
Bước 4. Triển khai và theo dõi (Execute & monitor)
Đưa các nguyên tắc vào những quy trình phù hợp như lập kế hoạch, quản trị rủi ro, phân bổ nguồn lực và đánh giá hiệu quả. Đồng thời, theo dõi tiến độ và duy trì sự phối hợp giữa các bộ phận.
Bước 5. Rà soát và cải thiện (Review & improve)
Định kỳ đánh giá kết quả so với mục tiêu ban đầu, báo cáo tiến độ cho cấp quản trị và xác định những nội dung cần điều chỉnh để tiếp tục cải thiện.
Doanh nghiệp không nhất thiết phải triển khai đồng thời tất cả các nguyên tắc hoặc áp dụng một lộ trình giống nhau. Có thể bắt đầu từ những vấn đề quan trọng đối với mô hình kinh doanh, sau đó từng bước mở rộng sang các hoạt động và đơn vị khác.
Tư duy tích hợp không chỉ là một phương pháp hỗ trợ lập báo cáo, mà còn là cách tiếp cận giúp doanh nghiệp kết nối chiến lược, nguồn lực và hoạt động để đưa ra quyết định có cơ sở đầy đủ hơn. Khi được áp dụng trong thực tế, tư duy tích hợp góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, cải thiện chất lượng công bố thông tin và hỗ trợ khả năng tạo giá trị trong dài hạn.
———————–
Nguồn tham khảo:
- Value Reporting Foundation (2022). Integrated Thinking Principles: Value creation through organizational resilience, phiên bản 1.0, tháng 8/2022. Xem tài liệu PDF.
- Value Reporting Foundation (2022). Transition to integrated thinking: A guide to getting started, tháng 8/2022. Xem tài liệu PDF.
- IFRS Foundation. Integrated Reporting Framework (phiên bản sửa đổi tháng 1/2021). Trang chính thức và tài liệu tải về.
- IFRS Foundation. Integrated Reporting Framework FAQs. Xem trang câu hỏi thường gặp.
Về CGS Việt Nam
Công ty Cổ phần Tư vấn Quản trị CGS Việt Nam cung cấp các giải pháp tư vấn chuyên sâu về Quản trị Công ty, Phát triển Bền vững (ESG), Quản lý Rủi ro & Kiểm toán Nội bộ. Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và am hiểu thông lệ quốc tế, CGS Việt Nam đồng hành cùng doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản trị hiệu quả, nâng cao năng lực quản lý, đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư và hướng tới phát triển bền vững.
—————
Liên hệ với CGS Việt Nam:
Hotline: (+84) 363 581 520 | Email: [email protected] | Website: https://cgsvietnam.com/
LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/cgs-vietnam | Facebook: https://www.facebook.com/CGSVietnamCompany/